ସାପ ସିଡ଼ିର ଇତିହାସ: ମୋକ୍ଷପଟରୁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ
ଆଜି ସାପ ସିଡ଼ିକୁ ଲୋକେ କେବଳ ହାଲୁକା ସମୟ କଟାଇବା ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଏହା ପୂରା ଅଲଗା ଭାବେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା: ଭଲ ଜୀବନ କିପରି ବିତାଇବେ ସେ ବିଷୟରେ ଗୋଟିଏ ଖେଳ, ଭାରତରେ ଖେଳଣା ଦୋକାନରେ ବିକ୍ରି ହେବାର ବହୁତ ପୂର୍ବରୁ ଖେଳାଯାଉଥିଲା।
ଭଲ-ମନ୍ଦର ଗୋଟିଏ ବୋର୍ଡ ଆଜିର ସାପ ସିଡ଼ିରେ କିପରି ବଦଳିଲା ତାର କାହାଣୀ ଏଠାରେ।
ମୋକ୍ଷପଟ: ଆତ୍ମାର ଯାତ୍ରାର ଖେଳ
ଏହି ଖେଳର ମୂଳ ସାଧାରଣତଃ ଭାରତରେ ବୋଲି ଧରାଯାଏ, ଯେଉଁଠି ଏହା ମୋକ୍ଷପଟ, ଜ୍ଞାନ ଚୌପର୍, ପରମପଦ ଭଳି ନାମରେ ପରିଚିତ ଥିଲା। ଓଡ଼ିଶାରେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ମୋକ୍ଷପଟ ନାମରେ ଜଣାଯାଏ। ଏହା ଯେତିକି ସମୟ କଟାଇବା, ସେତିକି ଶିକ୍ଷା ଦେଉଥିବା ଖେଳ ମଧ୍ୟ।
ବୋର୍ଡ ତଳରୁ ଉପର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୋଟିଏ ବାଟ, ମୁଣ୍ଡରେ ମୋକ୍ଷ — ଅର୍ଥାତ୍ ମୁକ୍ତି। ସିଡ଼ି ଦାନ, ଭକ୍ତି, ବିନୟ ଭଳି ସଦ୍ଗୁଣକୁ ସୂଚାଉଥିଲା। ସାପ କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ଅହଂକାର ଭଳି ଦୁର୍ଗୁଣକୁ ସୂଚାଉଥିଲା।
ଭଲ କାମ ଉପରେ ପଡ଼ିଲେ ଉପରକୁ ଚଢ଼ିଲେ। ମନ୍ଦ ଉପରେ ପଡ଼ିଲେ ତଳକୁ ଟଣାହେଲେ। ବାର୍ତ୍ତା ସିଧା, ଟିକିଏ କଠୋର ମଧ୍ୟ: ଗୋଟିଏ ମନ୍ଦ କାମ ବହୁତ ପ୍ରଗତି ନଷ୍ଟ କରିପାରେ।
ସିଡ଼ିଠାରୁ ଅଧିକ ସାପ
ଅଧିକାଂଶ ପାରମ୍ପରିକ ବୋର୍ଡରେ ସିଡ଼ିଠାରୁ ଅଧିକ ସାପ ଥିଲା। ଏହା ଜାଣିଶୁଣି। ଭଲ ଜୀବନର ବାଟ ତାଠାରୁ ଦୂରକୁ ଯାଉଥିବା ବାଟଠାରୁ କଷ୍ଟ, ପଡ଼ିବା ଚଢ଼ିବାଠାରୁ ସହଜ ବୋଲି ହିଁ ଭାବନା।
ବୋର୍ଡର ଆକାର ମଧ୍ୟ ବଦଳୁଥିଲା। କେତେକରେ ପ୍ରାୟ ସତୁରିଟି ଘର, କେତେକରେ ଆହୁରି ଅଧିକ, ଡିଜାଇନ୍ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ବଦଳୁଥିଲା। ଆଜି ସାଧାରଣ ଥିବା ଶହେ ଘରର ବୋର୍ଡ ପରେ ଆସିଲା।
ଏହା ବ୍ରିଟେନକୁ କିପରି ଗଲା
ଲୁଡୋ ଭଳି ସାପ ସିଡ଼ି ମଧ୍ୟ ଉଣେଇଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ବ୍ରିଟେନରେ ପହଞ୍ଚିଲା। ସେଠାରେ ତାକୁ ଭିକ୍ଟୋରିଆନ୍ ଯୁଗ ଅନୁସାରେ ବଦଳାଗଲା, 1800ର ଶେଷରେ ଇଂଲଣ୍ଡରେ ତାର ବାଣିଜ୍ୟିକ ସଂସ୍କରଣ ବିକ୍ରି ହେବା ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ନୈତିକ ଶିକ୍ଷା କିଛି ସମୟ ଚାଲିଲା। ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଇଂରାଜୀ ବୋର୍ଡରେ ମଧ୍ୟ ଘରେ ସଦ୍ଗୁଣ-ଦୁର୍ଗୁଣ ଲେଖାଯାଉଥିଲା — ଦୟାରୁ ଗୋଟିଏ ସିଡ଼ି, ଅଳସୁଆପଣରୁ ଗୋଟିଏ ସାପ। ଧୀରେ ଧୀରେ ଏହି ଲେବଲ୍ ହଜିଗଲା, ଖେଳ କେବଳ ଦୌଡ଼ ହେଲା।
Chutes and Ladders
ଆମେରିକାରେ 1940 ଦଶକରେ ଏହି ଖେଳ Chutes and Ladders ହେଲା। ସାପ ବଦଳରେ ପାର୍କର ସ୍ଲାଇଡ୍ ଆସିଲା, ବୋର୍ଡ କମ୍ ଡର ଲାଗିବା ଭଳି। ନିୟମ ସେମିତି ରହିଲା: ଉପରକୁ ଚଢ଼, ତଳକୁ ଖସ, ମୁଣ୍ଡରେ ପହଞ୍ଚିବାର ଦୌଡ଼।
କ'ଣ ସେମିତି ରହିଲା
ଏହି ସବୁ ସଂସ୍କରଣରେ ଖେଳର ମୂଳ କେବେ ବଦଳିଲା ନାହିଁ।
- ତଳରୁ ଉପର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୋଟିଏ ବାଟ।
- ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚାଲ୍ ସ୍ଥିର କରୁଥିବା ଗୋଟିଏ ଡାଇସ୍।
- ଉପରକୁ ନେଉଥିବା ସର୍ଟକଟ୍, ତଳକୁ ଠେଲୁଥିବା ବିପଦ।
- କୌଣସି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାକୁ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଯେକେହି ଜିତିପାରନ୍ତି।
ଆଜି ଶେଷ କଥାଟି ହିଁ ସବୁଠୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଖେଳ ପୂରା ଭାଗ୍ୟ, ତେଣୁ ପ୍ରଥମ ଥର ଖେଳୁଥିବା ଲୋକେ ମଧ୍ୟ ଅଭିଜ୍ଞଙ୍କୁ ନ୍ୟାୟ ଭାବେ ହରାଇପାରନ୍ତି — ଏଥିରେ ଯେକୌଣସି ପ୍ରକାର ଦଳ ପାଇଁ ସବୁଠୁ ସହଜ ବୋର୍ଡ ଖେଳ ମଧ୍ୟରୁ ଏହା ଗୋଟିଏ।
ବୋର୍ଡରୁ ଫୋନ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ
ଅନଲାଇନ୍ ସଂସ୍କରଣ ସେହି ବୋର୍ଡ, ସେହି ନିୟମ ରଖି, ପୁରୁଣା ସମସ୍ୟା ସମାଧାନ କରେ: କେହି ଭୁଲ୍ ଗଣନ୍ତି ନାହିଁ, ସାପ ଓ ସିଡ଼ି ଗୋଟିକୁ ନିଜେ ଉପର-ତଳ କରନ୍ତି, ସାଙ୍ଗମାନେ ଅଲଗା ଅଲଗା ସହରରୁ ଏକାଠି ଖେଳିପାରନ୍ତି।
ସାପ ସିଡ଼ି ଜିମ୍ ସେପରି ଗୋଟିଏ ସଂସ୍କରଣ। ପ୍ରାଇଭେଟ୍ ରୁମରେ ସାଙ୍ଗଙ୍କ ସହ, ଅନ୍ୟ ଖେଳାଳିଙ୍କ ସହ, କମ୍ପ୍ୟୁଟର ସହ, କିମ୍ବା ଟେବୁଲ୍ ଚାରିପାଖେ ଗୋଟିଏ ଫୋନ୍ ବୁଲାଇ ଖେଳିହେବ।
ନିୟମ ପୁଣି ଦେଖିବାକୁ ଥିଲେ, ଲୋକେ ଯୁକ୍ତିତର୍କ କରୁଥିବା ଘରୋଇ ନିୟମ ସହ ସାପ ସିଡ଼ି ଖେଳିବାର ପାହାଚ ପାହାଚ ଗାଇଡ୍ ଅଛି।
ବାରମ୍ବାର ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ
ସାପ ସିଡ଼ି କେଉଁଠୁ ଆସିଲା?
ଏହାର ମୂଳ ସାଧାରଣତଃ ଭାରତରେ ବୋଲି ଧରାଯାଏ, ଯେଉଁଠି ଏହା ମୋକ୍ଷପଟ, ଜ୍ଞାନ ଚୌପର୍, ପରମପଦ ଭଳି ନାମରେ ଖେଳାଯାଉଥିଲା — ସଦ୍ଗୁଣ-ଦୁର୍ଗୁଣର ଖେଳ। ଏହା ଉଣେଇଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ବ୍ରିଟେନରେ ପହଞ୍ଚିଲା।
ପୂର୍ବେ ସାପ ଓ ସିଡ଼ି କ'ଣ ସୂଚାଉଥିଲା?
ସିଡ଼ି ଦାନ, ବିନୟ ଭଳି ସଦ୍ଗୁଣ, ସାପ କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ ଭଳି ଦୁର୍ଗୁଣ। ମୁଣ୍ଡରେ ପହଞ୍ଚିବା ମୋକ୍ଷକୁ ସୂଚାଉଥିଲା।
ପୁରୁଣା ବୋର୍ଡରେ ସିଡ଼ିଠାରୁ ଅଧିକ ସାପ କାହିଁକି ଥିଲା?
ଭଲ ଜୀବନରେ ପହଞ୍ଚିବା ମନ୍ଦଠାରୁ କଷ୍ଟ — ପଡ଼ିବା ଚଢ଼ିବାଠାରୁ ସହଜ — ବୋଲି ଶିଖାଇବାକୁ।
Chutes and Ladders କ'ଣ?
1940 ଦଶକରେ ଆସିଥିବା ଏହି ଖେଳର ଆମେରିକୀୟ ସଂସ୍କରଣ, ସାପ ବଦଳରେ ସ୍ଲାଇଡ୍। ନିୟମ ଏକା।
ସାପ ସିଡ଼ି ଦକ୍ଷତାର ଖେଳ କି?
ନା। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚାଲ୍ ଡାଇସ୍ ସ୍ଥିର କରେ। ସେଥିପାଇଁ ଏଥିରେ ଯେକେହି ଯେକାହାକୁ ହରାଇପାରନ୍ତି।